Plante-dyrking

Tomat

Tomatplanta kom til Europa frå Sør-Amerika, truleg med Columbus. I Noreg kom det fart i dyrkinga etter 1900. I dag er dette den største kulturen under glas, og stadig meir av tomatane vi finn i butikken er norskproduserte. Vekstsesongen har vorte utvida dei siste åra, med betre veksthus og ekstra energi til oppvarming.


Tomatplanta (Lycopersicon esculentum Mill.) høyrer til søtvierfamilien (Solanaceae) og står nær potetslekta (Solanum). Vekstsesongen til tomat har vorte utvida
dei siste åra, med betre veksthus og ekstra energi til oppvarming. Vanlegvis vert det sådd rundt juletider, og utpå hausten vert produksjonen avslutta. Produksjon utover hausten og i vinterhalvåret krev ekstra lys og varme og er difor kostbar. Resten av året importerer vi tomater frå m.a. Spania, sjølv om det er avslørt skremmande bruk av kjemiske plantevernmidlar ved fleire av dei spanske tomatplantasjane.

Frå starten av vart tomat dyrka på dei lunaste plassane ute. Sjølv her vart avlingane usikre, og no vert det ikkje dyrka frilandstomat her i landet.

Viktig å hugsa i tomatproduksjonen

  • pH bør vere frå 5,5 - 6,0
  • Bruk rein jord og reine potter og kassar til oppalet
  • Ha nok lys i høve til varme under oppalet
  • Bruk lite vatn like etter utplanting og rikeleg seinare
  • Sideskota skal fjernast straks ein får tak på dei
  • Plantane skal ha lite nitrogen i starten, og meir utover seinvår og sommar
  • God pollinering er viktig
  • Det tek 8 veker frå pollinering til moden frukt
  • Bruk nytteorganismar ved åtak frå skadegjerarar
  • Tomater skal lagrast ved 12-13 ºC, i relativt tørr luft
  • Temaark om tomat og agurk

    Bioforsk Økologisk har gitt ut fire temaark om tomat og agurk. Et ark tar for seg aktuelle tomatsorter, et ark dyrking av tomater og et ark dyrking av agurker. Det siste tar for seg  gjødsling av økologisk agurk og tomat. Temaarka er skrivet av rådgiver  Susanne Friis Pedersen ved Bioforsk Økologisk og kan lastes ned gratis.

  • Tomat i veksthus

    Det er mulig å få svært gode tomatavlinger ved gjødsling med organisk materiale i veksthus. Resultatet avhenger imidlertid av hva slags materiale som benyttes. I denne artikkelen beskrives et forsøk utført på Sveriges landbruksuniversitet i Uppsala (Gärdal og Lunderårdh 1998).

  • Ulike typar veksthus
  • Jord
    Djup, moldrik jord med litt leire vert rekna som beste tomatjorda, men lettare jord og myrjord kan også gje brukbare avlingar. Slik jord stiller større krav til gjødslinga. Tomatjord bør vera godt drenert. Tomatane trivst best ved pH 5,5 - 6,0.
  • Sortar
    Å finna rett sort er viktig. Kvart år kjem det mange nye sortar på marknaden. Krava som vert stilt til sortar, varierer frå land til land. Vi har ikkje offentlege sortsforsøk innan økologisk tomatdyrking.
  • Oppal og planting
    Kva tid ein ynskjer ferdige plantar er avgjerande for kor langt oppal som er nødvendig. Om oppalet skal skje tidleg på året, vert oppalstida lenger enn om oppalet skal skje seinare. Di tidlegare kultur di lengre vert oppalstida. Om ein ynskjer å planta ut i februar/mars må ein så rundt juletider. For mange vil det ofte høva best med utplanting i april/mai. Det vil gje ei oppalstid på om lag 40 dagar.
  • Stell av tomatplantane i veksttida
  • Gjødsling
    Rett gjødsling er truleg den største utfordringa i økologisk tomatdyrking. Generelt veit vi at tomatane brukar mykje kalium og nitrogen, men lite fosfor. Magnesium skal ein også passa på. Kor mykje som skal tilførast, er avhengig av jorda, m.a. korleis ho har vore gjødsla tidlegare og om ho har vore dampa m.m. Kraftig og/eller feil gjødsling reduserer kvaliteten. Spesielt kan det verta dårlegare fargeutvikling, slik at tomatane kan verta meir grøne.
  • Næringsmangel
  • Sjukdomar og skadedyr
    I økologisk tomatdyrking er det viktig med god hygiene, sortar med god resistens, optimale dyrkingstilhøve i jorda og bruk av biologisk plantevern. Sjuke planter, avfall osv. bør fjernast og forsvarleg komposterast. Det same gjeld ugras i og rundt husa. Arbeid aldri i eit tomathus med tobakksmitte på hender og klede.
  • Hausting, lagring og avling
  • Ekologisk odling av tomat

    Ekologisk odling av tomat er utgitt av Jordbruksverket i Sverige. Forfattere: Torbjörn Hansson, Grön kompetens og  Elisabeth Ögren, Länsstyrelsen Västmanlands län og Christina Winter, Jordbruksverket